Duyuruyu Kapat
Facebook Gözat
Twitter Gözat

Geleneksek 31 mart 2015 türkiye geneli elektrik kesintisi günü

Konu, 'Enerji Kaynakları' kısmında ritimsiz tarafından paylaşıldı.

  1. ritimsiz

    ritimsiz Misafir

    31 mart 2015 türkiye geneli elektrik kesintisi

    araştır
    437 entry daha
    • enterkonnekte sistem üzerinden yapılır. enterkonnekte sistem dev bir yol ağı gibi düşünülebilir, bazı kavşak noktalarında olası problemler gerçekleşse bile enerji başka rotalar üzerinden hedefine ulaşacak şekilde tasarlanır. özellikle çok önemli tesislerin**** alternatifli besleme hatları olmasına dikkat edilir.

      gözünüzde canlanmadı biliyorum, o yüzden canlandırayım:

      http://www.emo.org.tr/…ek.jpg?tipi=2&turu=x&sube=12

      ---lejant okumayı bilmeyenler için dev hizmet---

      verdiğim, türkiye'nin enterkonnekte enerji iletim planında kırmızı çizgiler 400kv*, siyah çizgiler 154kv ve mavi çizgiler 66kv hatları gösteriyor. 400kv'lık yüksek gerilim hatları genelde 3x3 faz+nötr olarak gider, yollarda gördüğünüz dev direkler bunlardır. enerji üretim tesislerinden*** direkt olarak teiaş'ın büyükşehir/dağıtım noktası şalt sahalarına gelir ve oradan 154/66/34.5'e dönüştürülüp dağıtılırlar.

      ---lejant okumayı bilmeyenler için dev hizmet---

      şimdi, diyeceğim o ki; haritayı gördünüz. sizce herhangi bir yerde meydana gelen lokal arızadan dolayı böylesine dev bir sistemin çökmesi mümkün mü?

      elbette değil, o yüzden adını enterkonnekte sistem koyup, 7/24 çalışması için kılcallarına kadar ayırıyor ve alternatif rotalardan besleme hatları çekiyoruz ya.

      peki bu durum neden olabilir?

      1) bir grup insan en büyük üretim tesislerine eşzamanlı sabotaj düzenler. aynı anda atatürk, keban gibi barajlar ve büyük üretim tesisleri devreden çıkar. böyle bir şey olsaydı şimdiye dek kokusu çıkardı, fakat olmadı. o yüzden pas geçiyorum.

      2) iran doğalgaz vanalarını kapatır. yemen'deki karşılıklı atarlanma, tayyar'ın inişli çıkışlı olayları sebebiyle, iran doğalgaz satış sözleşmesinde bulundurduğu acts of god şerhinden doğacak mücbir sebebi devreye sokar (önceden yapmışlığı var birkaç kez) ve enerji ihtiyacımızın büyük yoğunluğunu karşıladığımız doğalgaz çevrimli enerji santralleri devreden çıkar. enterkonnekte sistem bir anda yüzde kırktan fazla yükü kaybettiği an ne olur biliyor musunuz?

      vücudunuzdan kanın yarıdan fazlasının atıldığını düşünün. kalan kan vücudun işlevini devam ettirebilir mi? hayır. elektrikte de gerilim düşümü ve trafoların çevrimleri yapamayacak olması dolayısıyla -eğer teiaş hızlı müdahale edip kalan enerjiyi yüksek öncelikli yerlere kanalize etmezse- kalan enerji tüm sisteme dağılacak ve enterkonnekteyi çökertecektir. ki bence olan da tam olarak budur.

      ***

      ben bu satırları yazarken teiaş "adana'daki bir sistem devreye girmediği için enterkonnekte sistem avrupa şebekesinden düştü, ondan böyle oldu" diye açıklama yaptı.

      sene 2015, onlarca yıldır sorunsuz çalışan 50 hz'lik frekanstan out of sync olduk öyle mi? isterseniz bu açıklamayı da yiyebilirsiniz elbette. ben? ben yemiyorum tabii.

      sevgiler.

      ekleme: oha, ne bilgiye açmışsınız. dur o zaman, devamını getireyim:

      türkiye'de yıllardır "her ile doğalgaz verilmemesi" ve "termik santralların kullanılmaya devam edilmesi" rant yahut bilgisizlikten değil, devletin bilerek ve ısrarla devam ettirdiği bir stratejiydi. doğalgaz, devletin elinde olmayan bir kaynaktı ve buna olan bağımlılığın artması uzun vadede, herhangi bir ihtilafta şimdi yaşadığımız gibi sorunlara sebebiyet verebilecekti.

      peki akp ne yaptı? iktidara geldiğinden bu yana doğalgaz elektrik santrallerinde korkunç sayıda bir artış yaşattı. bu yetmedi; 12 yeni ile doğalgaz verdi. elbette, hizmettir falandır ama; bu noktaya geldiğimizde, birileri vanayı kapattığında o doğalgaz tesisatları var ya... öylece kalırlar, yer altında boş borular olarak.

      kimseyi korkutmak istemem, ama ben böyle olabileceğini, doğalgazsız kaldığımız anda tüm türkiye'de elektrik gideceğini geçen sene içinde birkaç entry'de ima ettiğimde beni linç etmişlerdi bazı arkadaşlar.

      şimdi onlar düşünsün.

      ekleme 2: elektrik ne zaman gelir?

      ne zaman iran (ve belki rusya) vanaları açar, o zaman gelir. ya da epdk bulgaristan'dan ekstra ve yüklü elektrik alımını ayarlayabilirse, o zaman. ki bulgaristan tek başına bu kadar büyük bir şebekeyi besleyemeyecektir. o yüzden saat vermek zor.

      ekleme 3: beş sene önce bu durumun nelere sebep olabileceğini anlattığım entry:

      (bkz: türkiye'nin enerji sorunu)

      ekleme 4: entry'in devamı mahiyetinde, sık sorulan sorulara cevap: (bkz: #50225882)

      winter is here.

      önemli ekleme 5 (saat 16:50): emo yeni bir açıklama yayınladı. açıklamaya göre teiaş'ın şöyle akıllara zarar bir strateji izlediğinden şüphelenildiği söylenmiş:

      "santralların devreye girmemesinde bir büyük santralda yaşanmış olan arıza nedeniyle sisteme elektrik vermemesi, bu açığın diğer santrallardan da karşılanamaması ve teiaş`ın da yük attırma yöntemiyle oluşan açığı yönetip planlı elektrik kesintileri yapamamış olmasından kaynaklanabilir."

      eğer bu doğruysa, yani hakikaten böyle bir uygulama yapıldıysa söylediklerimin hepsini geri alıyorum. değil bizim enterkonnektemizi, avrupa bizi izole etmeseydi onlarınkini dahi blackout edebilirdi bu uygulama. inanılır gibi değil. hayır. gerçekten inanılır gibi değil. teorik olarak enterkonnekte'de domino etkisi olmaz. tabii insanlar onu zorlamadığı sürece. bizimkiler de ısrarla zorlamışlar. şaka gibi. bağlı tüm hatları zorlamışlar ki, grid komple çöksün. şaka. of. şaka ya bu. değil mi?

      nükleer konusu. istemiyorum. bu ülkede asla nükleer yapılmamalı. yazdığım, nükleeri savunan tüm entry'leri çıktı alıp kırıştırıp afiyetle yemeye hazırım.

      allah'ım nasıl insanlar idare ediyor bizleri. şaka gibi. bildiğin grid'i yakmış adamlar. abi. şaka gibi. ağlamak istiyorum.

      son ekleme: emo açıklaması ile benimkisi örtüşüyor aslında. doğalgaz azalınca bizim halihazırda çalışan santraller üretimi artırıp kompanse etmeye çalıştı, fakat yetmedi. frekans değeri düşünce ab uyardı: blackout yaşayacaksınız, bunu düzeltin yoksa sizi izole ederiz." bizimkiler de kısmi kesintilerle sisteme nefes aldırmak yerine tüm türkiye'de devlet kontrolünde olan tesisleri maksimum seviyede çalıştırmaya başladılar. frekans hala düşükte kalınca ab bizi izole etti, zaten hassas olan grid de tedarik iyice düşünce dayanamayıp patladı.

      yalnız o kadar enteresan ki, her yerde karşıma çıkıyor yazdığım entry. herkes paylaşmış, facebookta dahi sözlük kimliğimi bilmeyen arkadaşlarım deliler gibi paylaşıyorlar.

      ***

      1 nisan, sabah eklemesi.

      öncelikle ilgilenen, yayan tüm arkadaşlara teşekkür ederim. sabah sözlüğe girdiğimde baş edemeyeceğim kadar fazla mesaj gördüm, zamana yayarak hepsini cevaplamaya çalışacağım. gecikecek cevaplar için şimdiden herkesten özür dilerim.

      ikincisi, bilimum forum/sosyal medya haber paylaşımı sitelerinde bu entry iyice çılgınlar gibi döner olmuş. bu da toplum olarak bilgiye ne kadar aç olduğumuzu gösteriyor. yalnız çeşitli yerlerde "konunun uzmanı", "komplo teorisyeni", "bu adam bu işi biliyor", "en doğru açıklama bu", gibi ifadeler gördüm epey. hanımlar beyler, ben bir mühendisim. o kadar. bu işi yapıyorum, haliyle konuyla ilgili bilgim var. yazdıklarım da benim yorumlarımdan ibarettir. bu bir resmi açıklama değildir. yüzde yüz doğru olmayabilir, sadece kendi fikirlerimdir. bunun üzerinde durmam elzem. yazarken de inanın bana böylesine çığ gibi büyüyeceğini hiç tahmin etmezdim.

      çok gelen sorularla ilgili birkaç derleme:

      - iran meselesi: iran hakkında söylediğim sözler işkembe-i kübra'dan sallama değildi. entry'de önceden de bahsettiğim gibi, iran ile yapılmış olan doğalgaz alım sözleşmesinde acts of god* diye bir madde var. bu madde, mücbir sebep yerine geçer olarak tasarlanıp imzalanmış. mücbir sebep ne demektir? tedarikçinin elinde olmayan doğal afetler (yangın, sel, deprem, tsunami, kasırga) gibi nedeniyle iletim hattı kesilebilir demektir. fakat iran'ın "hava çok soğuk yeaeae" diyerek bile doğalgazı kesmişliği vaki.

      tarihi hatırlayalım:
      İran doğalgazı kesti stok 20 gün gider - Memurlar.Net
      http://www.hurhaber.com/…ogalgazi-kesti/haber-95564
      İran doğalgazı kesti - Hürriyet

      iran'ın suriye ve yemen konusunda rusya'nın yanında ve haliyle türkiye'nin karşısında olduğu gerçeği gün gibi aşikar. zaten bu gibi durumlarda "keserim gazınızı ha!" tehditleri de görülmemiş değil. son gündemde reisicumhurun iran ziyaretini iptali bile sözkonusuydu hatta, oradaki birtakım ticari örgütler "ziyaretin iptali" adına lobi yapıyorlardı en son. doğu eksenli ülkeler, doğalgazı elinde bulundurdukları için büyük bir avantaja sahipler, zaten rusya da bu silahı avrupa'ya karşı zaman zaman kullanıyor. o yüzden zaten, dünyanın en uzun doğalgaz boru hattı inşaatı şu anda azerbeycan-türkiye-avrupa istikametinde devam ediyor ya. avrupa ver türkiye, olası bir sıkıntıda doğalgazsız kalmamak adına azeri gazını getirtmeye çalışıyor.

      dünden beri oturup doğalgaz konusunu tekrardan araştırdım, sağ olsunlar buradan da konuyla ilgili arkadaşlar mesajlar atmışlar. iran doğalgazının türkiye'ye giriş noktası olan doğubeyazıt kompresör istasyonu'nda basınç değerinin nominal (normal) değer olan 55 bar'ın hiç altında düşmediği konusunda herkes hemfikir gibi. peki bu ne demek? bu aslında şu demek, doğalgaz olduğu gibi tedarik edilmeye devam etti, en azından söylendiği kadarıyla. o halde benim yazdığım "iran" mevzuu da boşa çıkıyor, değil mi? bilmiyorum, hala tam emin değilim. iran savı bana çok mantıklı geliyor. tarih boyunca devletlerin birbirlerine böyle gözdağları verdiği bilinir.

      şimdi müsaadeyle başa döneceğim. alternatif akım kullanılırken iki önemli değer vardır; genlik** ve frekans*. alternatif akım elektrik dalgası normal sinüs dalgası karakteristiğindedir, 50 hz'lik frekansta çalışır (türkiye). frekans/voltaj değerleri ülkeden ülkeye değişiklik gösterebilir. * * dünyanın kullandığı değişik voltaj/frekans değerlerini görmek için: http://en.wikipedia.org/…:voltage_and_frequency.png

      peki dün tam olarak ne oldu? başlangıcın nasıl olduğu muallakta kalmaya devam ediyor, fakat dominoyu anlatayım en azından. (devletin açıklaması bu minvalde)

      enterkonnekte sistem dev bir organizmadır. bu organizmayı koca bir robot olarak düşünün. robotun belirli güç kaynakları, alternatif beslemeleri olsun. (güç santralleri) kimisi yedekli çalışsın, kimisi devreye girip çıksın. normal şartlar altında robotun işler kalması için 100 birim enerji ihtiyacı olsun, anlık olarak. dün, 5 birimlik bir güç kaynağı devreden çıktı/çalışmayı bıraktı/çalışmak için gerekli hammaddeyi bulamadı. normal şartlar altında bu, robot için hiç önemli değildi, çünkü 50 birim enerji üretecek yedekleri vardı. o bölgede ufak bir frekans düşümü yaşandı, robotu işletenler diğer santralleri devreye almak istediler, hiçbiri devreye girmediği gibi iki santral daha devreden çıktı. normal şartlar altında yapılması gereken robotun ilgili bölgelerini geçici olarak kapatıp çözüm bulmakken, robotu işletenler (nedense) kalan güç kaynaklarının frekans ve güç düşümünü kompanse edebilmek için robotta işler durumda olan tüm santralleri kapasite üzeri çalıştırmaya başladılar. avrupa birliği elektrik işletmesi muhtemelen bizdeki tehlikeyi görerek bizleri uyardı, fakat önlem alınmayınca kendi enterkonnektelerini korumak adına bizi izole ettiler. eh, oradaki kesiciler açılınca bizdeki frekans iyice düştü ve tüm enterkonnekte sistem* kapandı, zira zaten tüm sistem üzerindeki santralleri yüksek kapasite çalıştırıyorduk, düşük frekans tüm sisteme yansımıştı. dolayısıyla hasarı belirli bir alanda tutmak gibi bir şansımız kalmamıştı. esasında domino etkisi olmadı. biri, taşların dizili olduğu masaya tekme attı.

      zaten dün bakanın anlamamış ve inanamaz gözlerle "ya böyle olmaması gerekiyordu, kesinti belirli bir alanda kalmalıydı, sistemde çok fazla koruma var" deyişi de bundan. benim dünden beri "lokal hatalar tüm sistemi bozmaz" deyişim de bundan. siz tüm sistemi lokal bir hatadan dolayı riske atmadığınız sürece sistem sorunsuz çalışmasını devam ettirir.

      1 nisan öğleden sonra editi:

      teiaş biraz evvel düne ait scada* sistemine ait frekans verilerini yayınladı. sanırım böyle yaparaktan üzerlerindeki baskıyı azaltmak istediler. benim iki üst paragrafta yazdığım "devletin resmi açıklamasının ayrıntılandırılması" idi. fakat bu frekans verisi yukarıdaki açıklamaları da geçersizleştiriyor.

      veriye şuradan ulaşılabilir: http://www.teias.gov.tr/…kansbilgileri/20150331.txt

      frekansın normal değeri çok kereler bahsettiğim gibi 50 herz olmalıdır. elbette minimal sapmalar tolere edilebilir harmonikleri gösterir, onlarda bir anlam aranmamalıdır. (49,97-50,03 gibi değerler normaldir yani). arz sürklasesi olduğunda frekans artabilir, talep sürklasesi olduğunda da frekans düşebilir. sistem bu küçük sapmaları otomasyonla tolere eder.

      gelelim çöküşün başladığı noktalara. saat 10.36.11'de frekans bir önceki saniyeye nazaran 0,55 hz'lik bir düşüş gösteriyor, ki enterkonnekte sistemin bu denli büyük bir anlık dalgalanmayı kompanse etmesi çok zordur. normal şartlar altında ilgili düşünün olduğu lokal pozisyonda müdahale ve gerekirse otomatik yük atımları yapılmalıydı. (yük atımı, sistem üzerinde arz talebi karşılamadığında belirli bölgelerdeki yükün şebekeden kesilmesi* demektir, böylece enterkonnekte sistem rahatlar) fakat hiçbir müdahalede bulunulmamış. yük atımlarının belirli bölgelerde otomatik yapılması gerekir. *

      yani -kimse yanlış anlamasın ama- "devreden çıkanlar santraller oldu, yeni santraller devreye girmedi, ondan böyle oldu" diyenlerin tezi pek doğru değil. zira 14 saniye içinde koca enterkonnekte sistemi "yakacak" büyüklükte bir sıkıntı çıkması için muhtemelen atatürk ve keban barajlarının aynı anda devreden çıkması gerekirdi.

      başka bir şeyler olmalı. başka bir şeyler. beynim yandı.
    Kaynakça: 31 mart 2015 türkiye geneli elektrik kesintisi - #50223249 - ekşi sözlük