Gürültü Kirliliği Nedir? Etkileri Nelerdir?

FERHAT ELÇİ

Kayıtlı Kullanıcı
Katılım
21 Eki 2019
Mesajlar
236
Tepki puanı
483
Puanları
68
Yaş
26
Şehir
Gaziantep
Firma
yok
Gürültü kirliliği, insan sağlığı ve çevre kalitesi üzerinde zararlı etkileri olabilecek istenmeyen veya aşırı ses olarak nitelendirilmektedir. Gürültü kirliliği, birçok endüstriyel tesis ve bazı iş yerlerinde yaygın olarak üretilir, bununla birlikte karayolu, demiryolu ve uçak trafiğinden ve açık hava inşaat faaliyetlerinden kaynaklanır.

Gürültü kirliliğinin en çok görüldüğü yerler nüfusun yoğun olduğu, bununla birlikte sanayi ve şehirleşmenin gelişme gösterdiği metropollerdir. İstanbul için, kentsel dönüşüm sebebi ile inşaat faaliyetlerinin yaymış olduğu gürültü kirliliğini örnek verebiliriz.

Gürültü, çıkış yeri ve yayılma ortamı olarak, tüm alıcı ortamları kapsayabilir. Ancak, özellikle insana zarar veren gürültü, alıcı ortam olarak, daha çok havayla özdeşleştirilmektedir. Doğrudan bir çevresel değerin bozulması sonucunda ortaya çıkmakta olan gürültü, diğer çevresel değerleri algılamayı etkileyen, sağlık bozucu bir etken olmaktadır. Bu nedenle de günümüzde gürültü, bir çevre ve sağlık sorunu olarak ele alınmaktadır.

Gelişmiş ülkelerde sanayi ve teknolojinin gelişmesi ile birlikte ortaya çıkan gürültü kirliliği problemi, günümüzün önemli çevre sorunlarından birisi olmasına karşın, ülkemizde az bilinen bir kirlilik türüdür.

Gürültü insanların işitme sağlığını ve algılamasını olumsuz yönde etkileyen, fizyolojik ve psikolojik dengelerini bozabilen, iç performansını azaltan, çevrenin hoşluğunu ve sakinliğini yok ederek niteliğini değiştiren bir tür kirliliktir.

gurultu-kirliligi.jpg
Titreşen bir nesnenin başlattığı titreşimler dizisine ses denir. Sesin oluşabilmesi için titreşim hareketi gereklidir. Ses dalgaları, bir gürültü kaynağından kulağa taşınan hava moleküllerinin titreşimleridir. Ses tipik olarak dalganın ses yüksekliği (genlik) ve hatve (frekans) cinsinden tanımlanır. Ses yüksekliği (ses basıncı seviyesi veya SPL olarak da bilinir) desibel (dB) adı verilen logaritmik birimlerde ölçülür.

Seslerin gürültü olarak kabul edilmesi için belirli bir seviyeye ulaşması gerekmektedir.

Normal insan kulağı 0 dB (işitme eşiği) ile yaklaşık 140 dB arasında değişen sesleri algılayabilir, 120dB ile 140 dB arasındaki sesler ağrıya neden olur (ağrı eşiği). Bir kütüphanedeki ortam SPL’si yaklaşık 35 dB, hareketli bir otobüs veya metro treninin içindeki kabaca 85 dB’dir; bina inşaat faaliyetleri, kaynakta 105 dB’ye kadar SPL’ler üretebilir. SPL’ler kaynaktan mesafeyle azalır.

Ses yoğunluğu adı verilen ses enerjisinin aktarılma hızı, SPL’nin karesiyle orantılıdır. Desibel skalasının logaritmik yapısı nedeniyle, 10 dB’lik bir artış ses yoğunluğunda 10 katlık bir artışı, 20 dB’lik bir artış yoğunlukta 100 katlık bir artışı, 30-dB’lik bir artış 1000 katlık bir artışı temsil eder. Ses yoğunluğu iki katına çıktığında, SPL sadece 3 dB artar.

Örneğin, bir inşaat matkabı yaklaşık 90 dB’lik bir gürültü seviyesine neden olursa, yan yana çalışan iki özdeş matkap 93 dB’lik bir gürültü seviyesine neden olacaktır. Öte yandan, SPL’de 15 dB’den farklı iki ses birleştirildiğinde, daha zayıf ses daha yüksek ses tarafından maskelenir (veya boğulur). Örneğin, bir şantiyede 95-dB dozer yanında 80 dB’lik bir matkap çalışıyorsa, bu iki kaynağın birleşik SPL’si 95 dB olarak ölçülecektir; kompresörden gelen daha az yoğun ses fark edilmeyecektir.

Gürültünün Ölçülmesi ve Algılanması

Ses seviyelerinin hassas ölçümü ve bilimsel açıklaması, çoğu öznel insan algısından ve ses hakkındaki görüşlerden farklıdır. İnsanların gürültüye karşı öznel tepkileri hem ses perdesine hem de ses şiddetine bağlıdır. Normal işiten insanlar genellikle yüksek frekanslı sesleri aynı genlikte düşük frekanslı seslerden daha yüksek olarak algılarlar. Bu nedenle, gürültü seviyelerini ölçmek için kullanılan elektronik ses seviyesi ölçerler, algılanan ses yüksekliğinin ses frekansındaki değişimleri dikkate alır.

Sayaçlardaki frekans filtreleri, sayaç okumalarını insan kulağının hassasiyeti ve çeşitli seslerin göreceli ses yüksekliği ile eşleştirmeye yarar. Örneğin A-ağırlıklı filtre, ortam topluluğunun gürültüsünü ölçmek için yaygın olarak kullanılır. Bu filtre ile yapılan SPL ölçümleri A ağırlıklı desibel veya dBA olarak ifade edilir.

Çoğu kişi bir SPL okumasında 6-10 dBA’lık bir artışı “ses yüksekliği” nin iki katına çıkardığını algılar ve tarif eder. Başka bir sistem, C ağırlıklı (dBC) ölçeği, bazen ateş sesleri, ve düşük frekanslı bileşenlere sahip seslerin algılanan ses yüksekliği için dBA’dan daha doğru olma eğilimindedir.

Gürültü seviyeleri genellikle zamana göre değişir, bu nedenle gürültü ölçüm verileri, genel gürültü seviyelerini ifade etmek için zaman ortalamalı değerler olarak rapor edilir. Bunu yapmanın birkaç yolu vardır.

Örneğin, bir dizi tekrarlanan ses seviyesi ölçümünün sonuçları L90 = 75 dBA olarak rapor edilebilir, yani seviyelerin yüzde 90’ı için 75 dBA’ya eşit veya daha yüksektir. Eşdeğer ses seviyeleri (Leq) olarak adlandırılan başka bir birim, sekiz saatlik iş günü gibi herhangi bir ilgi süresi boyunca ortalama bir SPL’yi ifade etmek için kullanılabilir. (Leq, aritmetik ortalamadan ziyade logaritmik bir ortalamadır, bu nedenle genel sonuçta gürültülü olaylar hakimdir.)

Gündüz-gece ses seviyesi (DNL veya Ldn) adı verilen bir birim, insanların gece boyunca gürültüye karşı daha duyarlı olduklarını açıklar, bu nedenle 22:00 ile 07:00 arasında ölçülen SPL değerlerine 10 dBA’lık bir ceza eklenir.

DNL ölçümleri, örneğin, toplumun uçak gürültüsüne maruz kalmasını tanımlamak için çok yararlıdır.

Gürültünün Etkileri ile Başa Çıkma
Gürültü istenmeyen bir durumdan çok daha fazlasıdır. Belirli seviyelerde ve maruz kalma sürelerinde, kulak zarında ve iç kulağın hassas kılcal hücrelerinde fiziksel hasara neden olabilir ve geçici veya kalıcı işitme kaybına neden olabilir. İşitme kaybı genellikle 80 dBA’nın altındaki SPL’lerde ortaya çıkmaz (sekiz saatlik maruziyet seviyeleri 85 dBA’nın altında tutulur), ancak art arda 105 dBA’dan fazlasına maruz kalan çoğu insanın bir dereceye kadar kalıcı işitme kaybı olacaktır.

İşitme kaybına neden olmanın yanı sıra, aşırı gürültüye maruz kalma da kan basıncını ve nabız oranlarını artırabilir, sinirlilik, endişe ve zihinsel yorgunluğa neden olabilir ve uyku, eğlence ve kişisel iletişime müdahale edebilir. Gürültü kirliliği kontrolü bu nedenle iş yerinde ve toplumda önemlidir.

Yerel, bölgesel ve ulusal düzeylerde yürürlüğe giren
Bağlantıyı görmek için üye girişi yapmalısınız. Giriş yap veya üye ol.
ve yasaları gürültü kirliliğinin olumsuz etkilerini azaltmada etkili olabilir.

Çevresel ve endüstriyel gürültü ABD’de 1970 tarihli İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası ve 1972 Gürültü Kontrol Yasası kapsamında düzenlenmektedir. Bu kanunlar çerçevesinde İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi, yoğunluk sınırlarını sağlamak için endüstriyel gürültü kriterleri belirlemiştir.

gurultu-kirliligi--768x516.jpg

Bir kişi gün içinde farklı zaman aralıkları için çeşitli gürültü seviyelerine maruz kalırsa, ilişkiden toplam maruz kalma veya doz (D) elde edilir.
D = (C1 / T1) + (C2 / T2) + (C3 / T3) +…,
burada C gerçek maruz kalma süresidir ve T herhangi bir seviyede izin verilen maruz kalma süresidir. Bu formülü kullanarak, izin verilen maksimum günlük gürültü dozu 1 olacaktır ve 1’den fazla günlük maruziyet kabul edilemez.

İç mekan gürültüsü kriterleri, çeşitli spesifik durumlarda insanların geniş bir örneklemesinden öznel kararlar toplanarak elde edilen üç özellik seti ile özetlenmiştir. Bunlar, çevreye verilen gürültü seviyesi üzerinde sınırlar sağlayan gürültü kriterleri (NC) ve tercih edilen gürültü kriterleri (PNC) eğrileri haline gelmiştir.

1957’de geliştirilen NC eğrileri, tüm ses spektrumu üzerinde oktav bantlarında izin verilen maksimum gürültü seviyesini belirterek rahat bir çalışma veya yaşam ortamı sağlamayı amaçlamaktadır.

11 eğrinin tamamı, çok çeşitli durumlar için gürültü kriterlerini belirtir. 1971 yılında geliştirilen PNC eğrileri, düşük frekanslı gürleme ve yüksek frekanslı tıslama üzerine sınırlar ekler; dolayısıyla eski NC standardına göre tercih edilirler.

Eğrilerde özetlenen bu kriterler, çeşitli farklı amaçlarla gürültü seviyeleri için tasarım hedefleri sağlar. Bir iş veya yaşam ortamının özelliklerinin bir kısmı uygun PNC eğrisidir; ses seviyesinin PNC sınırlarını aşması durumunda, ses emici malzemeler uygun standartları karşılamak için gerektiği şekilde devreye sokulabilir.

Gürültü Kirliliğini Önlemek İçin Neler Kullanılabilir
Kapalı odalarda ağır perdelik veya ses emici fayanslar gibi ek emici malzemeler kullanılarak düşük gürültü seviyeleri aşılabilir. Düşük düzeyde tespit edilebilir gürültü seviyeleri dikkat dağıtıcı olabilir veya bitişikteki ofislerde ve alım alanlarındaki konuşmaların gizliliğinin önemli olabileceği durumlarda, istenmeyen sesler maskelenebilir.

Odaya yerleştirilen statik veya akan hava gibi küçük bir beyaz gürültü kaynağı, komşu odalardan gelen konuşma seslerini rahatsız edici veya tehlikeli olmadan yakındaki çalışanların kulaklarına maskeleyebilir. Bu tür cihaz genellikle doktorların ve diğer profesyonellerin ofislerinde kullanılır.

Kişisel gürültü seviyelerini azaltmanın bir başka tekniği de, kulakların üzerinde bir kulaklık gibi aynı şekilde tutulan işitme koruyucularının kullanılmasıdır.

Piyasada bulunan kulaklık tipi işitme koruyucuları kullanılarak, 100 Hz’de frekanslar tipik olarak 100 Hz’de yaklaşık 10 dB ila 1,000 Hz üzerindeki frekanslar için 30 dB’den fazla arasında bir düşüş elde edilebilir.

Dış mekan gürültü sınırları da insan konforu için önemlidir. Standart ev inşaatı, eğer ev minimum inşaat standartlarını karşılıyorsa ve dış gürültü seviyesi kabul edilebilir sınırlar dahilinde ise dış seslerden bir miktar koruma sağlayacaktır. Bu limitler genellikle günün belirli periyotları için belirtilir – örneğin, gün ışığı saatlerinde, akşam saatlerinde ve gece uyku saatlerinde. Gece sıcaklık değişimi nedeniyle atmosferdeki kırılma nedeniyle, oldukça uzak bir otoyol, havaalanı veya demiryolundan bir alana nispeten yüksek sesler gelebilir.

Karayolu gürültüsünün kontrolü için ilginç bir teknik, karayolu yanındaki gürültü bariyerlerinin kurulması ve karayolunun bitişik yerleşim alanlarından ayrılmasıdır. Bu tür bariyerlerin etkinliği, özellikle büyük araçlardan yol gürültüsünde baskın olan düşük frekanslarda daha büyük olan sesin kırılması ile sınırlıdır. Etkili olabilmek için, gürültünün kaynağına veya gözlemcisine (tercihen kaynaklara) mümkün olduğunca yakın olmalıdırlar.

...
 
Üst